Voorgeschiedenis

De wortels van de volksuniversiteiten liggen in de tweede helft van de 19e eeuw. In vooruitstrevende wetenschappelijke kringen maakte men zich zorgen over een ‘verborgen tweedeling in de maatschappij’: enerzijds een kleine, bevoorrechte groep van wetenschappelijk geschoolden, anderzijds ‘het volk’, een grote groep van minder ontwikkelden. Op verschillende universiteiten leefde de gedachte dat men zijn kennis ook buiten deze instituten zou moeten uitdragen. Een eerste initiatief hiertoe werd genomen door professor Stuart in Cambridge. In 1871 startte hij de University Extension Movement. Iets later, in 1898, ontstond in Duitsland te Berlijn de Universitätsausdehnung. In België werd een dergelijke beweging gestart in 1892 in Gent. De poorten van de universiteiten gingen open voor ‘het volk’.

Nederland

Deze Europese ontwikkeling kende in Nederland aanvankelijk weinig navolging. Het duurde tot 1913 eer de eerste Nederlandse volksuniversiteit in Amsterdam, met steun van de universiteit, werd opgericht. Motor van het Nederlandse volksuniversiteitswerk was professor Steinmetz (1862-1940). Van het begin af was de eerste volksuniversiteit een groot succes en de belangstelling groeide jaarlijks. Steinmetz stond een onderwijsvorm zonder drang tot presteren voor ogen, een vorm van kennisoverdracht waarin gestreefd werd naar wetenschappelijke objectiviteit, begrijpelijk voor brede lagen van de bevolking. Het Amsterdamse voorbeeld ondervond navolging. In tien jaar ontstonden ruim twintig volksuniversiteiten. Op 10 mei 1918 werd de Bond van Nederlandse Volksuniversiteiten opgericht, een initiatief van de Volksuniversiteit Amsterdam in nauwe samenspraak met de volksuniversiteiten in Groningen, Den Haag, Utrecht en Rotterdam.

Volksuniversiteit Woerden

In 1977 stak een groep enthousiaste Woerdenaren onder leiding van Gerrit Luidinga de koppen bij elkaar om tot de oprichting van een Volksuniversiteit in Woerden te komen. In vele tientallen gemeenten in Nederland bestond deze instelling al en kende vele enthousiaste cursisten. De Stichting Volksuniversiteit Woerden werd opgericht en een eerste programma werd opgezet en aangeboden. Het bleek een schot in de roos want al in het eerste jaar werden ruim 600 inschrijvingen geregistreerd. Veel meer dan verwacht of gehoopt en daarme was de VUW gevestigd. Alleen gaf dit direct de nodige organisatorische uitdagingen. Er waren onvoldoende vrijwilligers om het allemaal in goede banen te leiden. De cursussen werden in diverse lokaties in Woeren ondergebracht door lokalen te huren in bestaande schoolgebouwen en de administratie werd thuis gevoerd bij één van de vrijwilligers. Er kwam dus snel een kantoor met een medewerker om het een en ander in goede banen te leiden. Sinds die tijd is de VUW gehuisvest geweest op diverse lokaties in Woerden en sinds 1997 neergestreken aan de Rembrandtlaan 24 waar we 9 lokalen en een kantoor ter beschiking hebben. 

De Nederlandse volksuniversiteiten nu

Momenteel zijn bijna honderd volksuniversiteiten lid van de Bond van Nederlandse Volksuniversiteiten. In totaal bereiken deze volksuniversiteiten jaarlijks 200.000 tot 250.000 cursisten. Elke volksuniversiteit biedt een grote diversiteit aan cursussen en lezingen, die verzorgd worden door goed opgeleide docenten.